Posts Tagged ‘katakana’

Japonieraz idatzi

urria 25, 2009

Seguru aski, badakizuenez, Japonian ez dute erabiltzen guk erabiltzen dugun idazkera. Bere idazkera propioa dute eta ondorioz, lehenengo egin behar dena idazkera hori ikastea da. Ez dut azalpenik emango, azken finean buruz ikasteko gauza delako.

Japoniera 3 eratan idazten da: Hiragana, Katakana eta Kanjien bidez. Hiraganak eta Katakanak japoniarrez hitzegitean erabiltzen diren soinuak adierazten dituzte eta Kanjiek hitz edo ideia osoak adierazten dituzte. Kanjiak, txinatar karaktereak dira. Orokorrean, japonieran hiragana erabiltzen da Kanjirik ez badago esan nahi den hitzen bat ez badago (egotekotan, hitz edo kontzeptu hori Kanjiz idatziko litzateke). Katakana, bestalde, atzerriko hizkuntza batetik datorren hitz bat idazteko erabiltzen da. Gainera, atzerriko izenak idazteko ere erabiltzen da.

Hiragana eta Katakana 50 inguru karakterdun silabategiak dira. Bi hauek Kana deitzen dira. Biek silaba berdinak adierazten dituzte baina lehen esan dudan bezala, gauza ezberdinetarako erabiltzen dira. Beraz, silabategi hauetako karaktere bakoitzak soinu bat adierazten du.

Hiragana

あ  a い  i う  u え  e お  o ゃ  ya ゅ  yu ょ  yo
ka ki ku ke ko きゃ kya きゅ kyu きょ kyo
sa shi su se so しゃ sha しゅ shu しょ sho
ta chi tsu te to ちゃ cha ちゅ chu ちょ cho
na ni nu ne no にゃ nya にゅ nyu にょ nyo
ha hi fu he ho ひゃ hya ひゅ hyu ひょ hyo
ma mi mu me mo みゃ mya みゅ myu みょ myo
ya yu yo
ra ri ru re ro りゃ rya りゅ ryu りょ ryo
わ wa ゐ wi ゑ we を wo
n
ga gi gu ge go ぎゃ gya ぎゅ gyu ぎょ gyo
za ji zu ze zo じゃ ja じゅ ju じょ jo
da ji zu de do
ba bi bu be bo びゃ bya びゅ byu びょ byo
pa pi pu pe po ぴゃ pya ぴゅ pyu ぴょ pyo

Katakana

ア a イ i ウ u エ e オ o ャ  ya ュ  yu ョ  yo
カ ka キ ki ク ku ケ ke コ ko キャ kya キュ kyu キョ kyo
サ sa シ shi ス su セ se ソ so シャ sha シュ shu ショ sho
タ ta チ chi ツ tsu テ te ト to チャ cha チュ chu チョ cho
ナ na ニ ni ヌ nu ネ ne ノ no ニャ nya ニュ nyu ニョ nyo
ハ ha ヒ hi フ fu ヘ he ホ ho ヒャ hya ヒュ hyu ヒョ hyo
マ ma ミ mi ム mu メ me モ mo ミャ mya ミュ myu ミョ myo
ヤ ya ユ yu ヨ yo
ラ ra リ ri ル ru レ re ロ ro リャ rya リュ ryu リョ ryo
ワ wa ヰ wi ヱ we ヲ wo
ン n
ガ ga ギ gi グ gu ゲ ge ゴ go ギャ gya ギュ gyu ギョ gyo
ザ za ジ ji ズ zu ゼ ze ゾ zo ジャ ja ジュ ju ジョ jo
ダ da ヂ ji ヅ zu デ de ド do
バ ba ビ bi ブ bu ベ be ボ bo ビャ bya ビュ byu ビョ byo
パ pa ピ pi プ pu ペ pe ポ po ピャ pya ピュ pyu ピョ pyo

Kanjiei dagokienez, 2000 kanji inguru erabiltzen dira japonieran baina izatez milaka eta milaka daude. Japoniako gobernuak, prentsan idazkera bateratzeko, gehien erabiltzen ziren 2000 kanjien zerrenda atera zuen duela urte asko eta ikastetxeetan, haurrek, lehenengo mailatik seigarrenera (hau da, 5 urteetatik 11-12 urteetara) 2000 kanjiak ikasten dituzte. Hala ere, askotan, ez dituzte gogoratzen.

Kanjiak irakurtzeko, haurrei zuzendutako liburuetan, Kanjien gainean hiraganaz idazten dute irakurtzeko era. Hiragana txiki horiek Furigana deitzen dira.

Nik, hasieran batez ere, ez dut Kanji askorik erabiliko (batez ere, ez dakidalako bat ere) baina baten bat jartzen badut, nola irakurtzen den jakiteko, Firefoxen badago ‘addon’ bat zeinek furigana sartzen dion kanji bakoitzari. Erabiltzeko ‘Furigana Injector’ eta ‘XHTML Ruby Support’ estensioak instalatu behar dira. Hemen eta hemen aurkitu ditzakezue.

Gainera, japoniar karaktereak Windowsen ikusteko, atzerriko hizkuntzen idazkerak instalatu behar dituzue. Windows XPen Panel de Controlera joan, gero Configuración regional e Idioman sartu eta bertan Instalar archivos para  los idiomas de Asia Oriental aukeratu. Windows XPren CDa eskatuko dizue.

Windows Vista eta Windows 7n errazago da. Joan Panel de Controlera, bertan Configuración Regional y de Idioma eta hor badago aukera bat Cambiar teclados u otros métodos de entrada deitzen dena. Hori aukeratu eta Cambiar teclados botoia sakatu. Zabaltzen den koadroan Agregar sakatu eta zerrendan Japonés bilatu. Teclados atalean IME aukeratu eta kitto.

Sentitzen dut, baina oraindik ez dakit Linuxen nola egin. Dakidanean post hau eguneratuko dut eta berton azaldu.

Guzti honekin post hau ondo irakurri ahal beharko litzateke, beraz, zerbait ondo ikusten ez bada, zerbait falta delako da (beharbada, ordenadorea berriro hasi behar duzue guzti hau instalatu ondoren).

PD: Hiragana eta Katakanako taulak, Wikipediatik kopiatuta daude.

Advertisements