Asteko hitz-altxorra (2009/11/02 – 2009/11/07)

Joan den astean bezala, aste honetan ere hitz berri batzuk ikasi ditugu hiraganaz idazteko ohitura hartzeko

Hauek dira aste honetako hitzak:

Hiragana	Romaji	Itzulpena	Gehigarriak
すいえい	SUEI	Igeriketa
そうじ	SOUJI	Garbiketa
きせき	KISEKI	Mirari
かぞく	KAZOKU	Familia
うし	USHI	Behi
かじ	KAJI	Sute
ぞう	ZOU	Elefante
すいか	SUIKA	Angurria
こうこく	KOUKOKU	Iragarki
せかい	SEKAI	Mundu
とけい	TOKEI	Erloju
あつい	ATSUI	Bero/Berotsu/Lodi	Adjetiboa
くつ	KUTSU	Zapata
しごと	SHIGOTO	Lana
だいず	DAIZU	Soia
けいさつ	KEISATSU	Polizia
とおい	TOOI	Urruti	Adjetiboa
つぎ	TSUGI	Hurrengo
じどう	JIDOU	Automatikoa
ざっし	ZASSHI	Aldizkaria

 

WATASHI WA BASUKUJIN DESU – わたしはﾊﾞｽｸじんです

Aurreko argitalpenean (hitz altxorra alde batera utzita) nola aurkeztu behar ginen azaldu nuen. Gauza da, japonieraz aurkezteko beharra baldin badugu, seguru aski Japonian gaudelako izango da eta ondorioz gu atzerritarrak izango gara. Japoniarrak oso txobinistak dira gauza askotan baina bestalde oso jatorrak dira atzerritarrekin eta laguntzarik behar ezean atsegin handiz lagunduko zaituztete (niri laguntzarik eskatu gabe etorri zitzaizkidan bi japoniar Tokio eta Kyoton treneko mapak azaltzera).

Horrelako kasuren batean nondik zatozten galdetuko dizuete. Izenburuko kasuan honako hau diot: “Ni euskalerritarra naiz”. Esaldia honela konposatzen da:

WATASHI WA BASUKUJIN DESU

NI -PARTICULA- EUSKALERRITARRA NAIZ

Beraz, ikusi daitekeenez, azken argitalpenean erabilitako esaldiaren egitura berdina mantentzen da. Honako kasu honetan naziotasuna adierazten dugu. Japoniera euskararen oso antzerakoa da kasu honetan. Bi hizkuntzek atzizkien bidez adierazten dituzte nazionalitateak. Euskaraz, -(T)AR atzizkia erabiltzen dugun eran, japoniarrek -JIN atzizkia erabiltzen dute.

Euskara, latinaren influentziaren ondorioz, pixkabat bereziagoa da salbuespen batzuk baititu (frantzesa, ingelesa,… ez dira era berean esaten) baina japonieran kasu guztietan (nik dakidala) berdin esaten da.

Era berean hizkuntzei buruz hitzegitean, antzeko zerbait gertatzen da. Euskaraz -ERA atzizkia erabiltzen dugu herrialde bateko hizkuntzari erreferentzi egiteko: ingelera, japoniera, arabiera, gaztelera, etab. Japonieran ere atzizki bat erabiltzen da: -GO. Honela, BASUKUGO esatean euskarari deritzogu.

Ondorioz, gaztelerari erreferentzi egiteko SUPEINGO esaten da eta espainiarrari erreferentzi egiteko SUPEINJIN esaten da. Beste adibide bat: Alemania DOITSU esaten da, alemaniar DOITSUJIN esaten da eta alemana edo alemaniera DOITSUGO esaten da.

Badaude, hala ere, salbuespen batzuk. Ingeleraren kasuan, EIGO esaten da IGIRISUGO beharrean. Gainera, Kolonbian gaztelera hitzegiten denez ez zaio KORONBIAGO deitzen bertako hizkuntzari SUPEINGO baizik.

Hona hemen zenbait herrialde eta beraien naziotasun eta hizkuntzen egituraren adibide batzuk:

HERRIALDEA	HIZKUNTZA	NAZIONALITATEA	EUSKARAZ
AIRURANDO	EIGO	AIRURANDOJIN	Irlanda
AMERIKA	EIGO	AMERIKAJIN	Estatu Batuak
ARUZEINCHIN	SUPEINGO	ARUZENCHINJIN	Argentina
IGIRISU	EIGO	IGIRISUJIN	Erresuma Batua
ITARIA	ITARIAGO	ITARIAJIN	Italia
OOSUTORARIA	EIGO	OOSUTORARIAJIN	Australia
OOSUTORIA	DOITSUGO	OOSUTORIAJIN	Austria
CHUUGOKU	CHUUGOKUGO	CHUUGOKUJIN	Txina
NIHON	NIHONGO	NIHONJIN	Japonia
SUPEIN	SUPEINGO	SUPEINJIN	Espainia
FURANSU	FURANSUGO	FURANSUJIN	Frantzia
DOITSU	DOITSUGO	DOITSUJIN	Alemania
KANKOKU	KANKOKUGO	KANKOKUJIN	Hego Korea

Asteko hitz-altxorra (2009/10/26 – 2009/11/01)

Astero, klasean ikasitako hitz zerrenda bat jarriko dut. Hitz zerrenda hau klasean erabiltzen dugu idazkera praktikatzeko. Ez dira hitz oso luzeak baina gutxinaka gutxinaka berbategi galant bat aterako dugu.

Hemen daude aste honetako hitzak:

Hiragana	Romaji	Itzulpena	Gehigarriak
あう	AU	Topatu	Aditza
いえ	IE	Etxea
うえ	UE	Goian/Gainean
いう	IU	Erabaki	Aditza
あおい	AOI	Urdina	Adjetiboa. あお (AO) idatzi ezkero sustantibo baten bihurtzen da
え	E	Irudi/Margo/Koadro
いいえ	IIE	Ez
おう	OU	Jarraitu	Aditza
あかい	AKAI	Gorria	Adjetiboa. あか (AKA) idatzi ezkero sustantibo baten bihurtzen da
きく	KIKU	Entzun	Aditza
けいこ	KEIKO	Entrenamendua
えいご	EIGO	Ingelera
かお	KAO	Aurpegia
えき	EKI	Geltokia
かう	KAU	Erosi	Aditza
えいが	EIGA	Zinema/Pelikula	Kontextuaren arabera esanahi bat edo beste hartzen du
あき	AKI	Udazkena
おおきい	OOKII	Handia	Adjetiboa
おう	OU	Errege

おおきい idaztean bi O erabiltzen dira. Hau ez da askotan gertatzen eta gehienetan おう (OU) erabiltzen da baina badaude kasu batzuk honela idazten direnak, adibidez ÔSAKA おおさか idatziko litzateke hiraganaz idatzi ezkero, noski, Kanjiak erabiliz　　baita. Hau ordenadorean hobeto ikusten da. OUSAKA idaztean ordenadoreak ez daki nola aldatu behar duen hitza, berez OOSAKA delako hiriaren izena.

Bestalde, あおい itzarekin kontuz ibili behar da urdinaz aparte berdea adierazteko ere askotan erabiltzen baita. Berdeak badauka itzulpena:　みどり (midori). Gertatzen dena da askotan berdeari erreferentzia egiteko あおい erabiltzen dela, adibidez, semaforoetan.

HAJIMEMASHITE – はじめまして

Lehenik eta behin, hizkuntza batean ikasi behar dena bakoitza aurkezten jakitea da.
Horretarako esaldi hau erabiltzen da:

はじめまして。わたしはエネコです。どうぞよろしく
HAJIMEMASHITE. WATASHI WA ENEKO DESU. DÔZO YOROSHIKU.

Itzulpen zuzenean honako hau izango litzateke:

POZTEN NAIZ. NI -WA- ENEKO NAIZ. ATSEGIN HANDIZ.

Ikusi daitekeenez, ez da oso itzulpen egokia baina esaldiaren egitura ikusteko besterik ez da.
Esaldi nagusia aztertzen baldin badugu (WATASHI WA ENEKO DESU), honako egitura aurkitzen dugu:
NOR -PARTIKULA- SUSTANTIBO ADITZA.

WATASHI = Ni
WA = Gaia adierazten duen partikula
ENEKO = Izen edo sustantiboa (kasu honetan nire izena)
DESU = Naiz (Izan aditza)

Ikusi daitekeenez, partikula aparte utzirik, esaldiaren egitura euskaran erabiltzen den egituraren berdina da. Hori askotan gertatzen da esaldi laburretan (luzeagoetan ez dakit oraindik ez dudalako horrenbeste ikasi).

Beste adibide bat:

あなたは学生です
ANATA WA GAKUSEI DESU

ZU -WA PATIKULA- IKASLEA/IKASLE BAT ZARA

ANATA = Zu
WA = Gaia adierazten duen partikula
GAKUSEI = ikasle (euskaraz ezberdindu egin behar da kontestuaren arabera)
DESU = Zara

Esaldi hau ondo itzulita honako hau izango litzateke:
Zuri buruz hitzegiten badugu (ANATA WA), ikasle bat zara (GAKUSEI DESU).

WA partikulak gaia adierazten du, ez subjetua. Subjetua dela dirudien arren, izatez gaia adierazten du, subjetua adierazteko beste partikula bat erabiltzen baita (aurrerago ikusiko duguna zailtasun handiagoa baitauka).

Beste alde batetik, eta lehenengo esaldira bueltan joanez, DÔZO YOROSHIKU esaldian, lehenengo ‘O’ren gainean teilatu antzeko azentu bat ikusi daiteke (azentu zirkunflexua). Honek letra luzatu egiten dela adierazten du. Hiraganan idatzita ‘OU’ agertuko litzateke baian ez da horrela irakurtzen, ‘O’ luze bat izango balitz bezala baizik. Askotan egiten den akatsa izaten da baina kontutan eduki behar da japonieran ez daudela diptongoak eta ondorioz ‘OU’ bi silaba izango liratekeela eta ez litzatekeela gure hitzegiteko eraren doinu berdinean esango.
‘Ê’rekin antzeko zerbait gertatzen da. Hiraganan irakurrita, ‘EI’ agertuko litzateke baina izatez ‘E’ luze bat esan beharko genuke. Adbidez, SENSÊ, SENSEI idatziko litzateke Hiraganan baina esan SENSEE esan beharko genuke.

Hizkera mailan, beste gauza bat eduki behar da kontuan. ‘U’ ez da beti esaten. Adibidez, DESU aditza, DES esaten da. Baina ez DES ondoren ezer egongo ez balitz bezala, baizik ‘U’ren ordez ‘S’a pixka bat luzeago eginez (baina ez sugearen soinuaren besteraino).

Azkenik, eta oso garrantzitsua, WA partikularen kontu bat da. WA, izatez  わ idazten da baina kasu honetan (hau da, partikula denean) HA izango balitz bezala idazten da, hau da は.

Japonieraz idatzi

Seguru aski, badakizuenez, Japonian ez dute erabiltzen guk erabiltzen dugun idazkera. Bere idazkera propioa dute eta ondorioz, lehenengo egin behar dena idazkera hori ikastea da. Ez dut azalpenik emango, azken finean buruz ikasteko gauza delako.

Japoniera 3 eratan idazten da: Hiragana, Katakana eta Kanjien bidez. Hiraganak eta Katakanak japoniarrez hitzegitean erabiltzen diren soinuak adierazten dituzte eta Kanjiek hitz edo ideia osoak adierazten dituzte. Kanjiak, txinatar karaktereak dira. Orokorrean, japonieran hiragana erabiltzen da Kanjirik ez badago esan nahi den hitzen bat ez badago (egotekotan, hitz edo kontzeptu hori Kanjiz idatziko litzateke). Katakana, bestalde, atzerriko hizkuntza batetik datorren hitz bat idazteko erabiltzen da. Gainera, atzerriko izenak idazteko ere erabiltzen da.

Hiragana eta Katakana 50 inguru karakterdun silabategiak dira. Bi hauek Kana deitzen dira. Biek silaba berdinak adierazten dituzte baina lehen esan dudan bezala, gauza ezberdinetarako erabiltzen dira. Beraz, silabategi hauetako karaktere bakoitzak soinu bat adierazten du.

Hiragana

あ  a	い  i	う  u	え  e	お  o	ゃ  ya	ゅ  yu	ょ  yo
か ka	き ki	く ku	け ke	こ ko	きゃ kya	きゅ kyu	きょ kyo
さ sa	し shi	す su	せ se	そ so	しゃ sha	しゅ shu	しょ sho
た ta	ち chi	つ tsu	て te	と to	ちゃ cha	ちゅ chu	ちょ cho
な na	に ni	ぬ nu	ね ne	の no	にゃ nya	にゅ nyu	にょ nyo
は ha	ひ hi	ふ fu	へ he	ほ ho	ひゃ hya	ひゅ hyu	ひょ hyo
ま ma	み mi	む mu	め me	も mo	みゃ mya	みゅ myu	みょ myo
や ya		ゆ yu		よ yo
ら ra	り ri	る ru	れ re	ろ ro	りゃ rya	りゅ ryu	りょ ryo
わ wa	ゐ wi		ゑ we	を wo
				ん n
が ga	ぎ gi	ぐ gu	げ ge	ご go	ぎゃ gya	ぎゅ gyu	ぎょ gyo
ざ za	じ ji	ず zu	ぜ ze	ぞ zo	じゃ ja	じゅ ju	じょ jo
だ da	ぢ ji	づ zu	で de	ど do
ば ba	び bi	ぶ bu	べ be	ぼ bo	びゃ bya	びゅ byu	びょ byo
ぱ pa	ぴ pi	ぷ pu	ぺ pe	ぽ po	ぴゃ pya	ぴゅ pyu	ぴょ pyo

Katakana

ア a	イ i	ウ u	エ e	オ o	ャ  ya	ュ  yu	ョ  yo
カ ka	キ ki	ク ku	ケ ke	コ ko	キャ kya	キュ kyu	キョ kyo
サ sa	シ shi	ス su	セ se	ソ so	シャ sha	シュ shu	ショ sho
タ ta	チ chi	ツ tsu	テ te	ト to	チャ cha	チュ chu	チョ cho
ナ na	ニ ni	ヌ nu	ネ ne	ノ no	ニャ nya	ニュ nyu	ニョ nyo
ハ ha	ヒ hi	フ fu	ヘ he	ホ ho	ヒャ hya	ヒュ hyu	ヒョ hyo
マ ma	ミ mi	ム mu	メ me	モ mo	ミャ mya	ミュ myu	ミョ myo
ヤ ya		ユ yu		ヨ yo
ラ ra	リ ri	ル ru	レ re	ロ ro	リャ rya	リュ ryu	リョ ryo
ワ wa	ヰ wi		ヱ we	ヲ wo
				ン n
ガ ga	ギ gi	グ gu	ゲ ge	ゴ go	ギャ gya	ギュ gyu	ギョ gyo
ザ za	ジ ji	ズ zu	ゼ ze	ゾ zo	ジャ ja	ジュ ju	ジョ jo
ダ da	ヂ ji	ヅ zu	デ de	ド do
バ ba	ビ bi	ブ bu	ベ be	ボ bo	ビャ bya	ビュ byu	ビョ byo
パ pa	ピ pi	プ pu	ペ pe	ポ po	ピャ pya	ピュ pyu	ピョ pyo

Kanjiei dagokienez, 2000 kanji inguru erabiltzen dira japonieran baina izatez milaka eta milaka daude. Japoniako gobernuak, prentsan idazkera bateratzeko, gehien erabiltzen ziren 2000 kanjien zerrenda atera zuen duela urte asko eta ikastetxeetan, haurrek, lehenengo mailatik seigarrenera (hau da, 5 urteetatik 11-12 urteetara) 2000 kanjiak ikasten dituzte. Hala ere, askotan, ez dituzte gogoratzen.

Kanjiak irakurtzeko, haurrei zuzendutako liburuetan, Kanjien gainean hiraganaz idazten dute irakurtzeko era. Hiragana txiki horiek Furigana deitzen dira.

Nik, hasieran batez ere, ez dut Kanji askorik erabiliko (batez ere, ez dakidalako bat ere) baina baten bat jartzen badut, nola irakurtzen den jakiteko, Firefoxen badago ‘addon’ bat zeinek furigana sartzen dion kanji bakoitzari. Erabiltzeko ‘Furigana Injector’ eta ‘XHTML Ruby Support’ estensioak instalatu behar dira. Hemen eta hemen aurkitu ditzakezue.

Gainera, japoniar karaktereak Windowsen ikusteko, atzerriko hizkuntzen idazkerak instalatu behar dituzue. Windows XPen Panel de Controlera joan, gero Configuración regional e Idioman sartu eta bertan Instalar archivos para  los idiomas de Asia Oriental aukeratu. Windows XPren CDa eskatuko dizue.

Windows Vista eta Windows 7n errazago da. Joan Panel de Controlera, bertan Configuración Regional y de Idioma eta hor badago aukera bat Cambiar teclados u otros métodos de entrada deitzen dena. Hori aukeratu eta Cambiar teclados botoia sakatu. Zabaltzen den koadroan Agregar sakatu eta zerrendan Japonés bilatu. Teclados atalean IME aukeratu eta kitto.

Sentitzen dut, baina oraindik ez dakit Linuxen nola egin. Dakidanean post hau eguneratuko dut eta berton azaldu.

Guzti honekin post hau ondo irakurri ahal beharko litzateke, beraz, zerbait ondo ikusten ez bada, zerbait falta delako da (beharbada, ordenadorea berriro hasi behar duzue guzti hau instalatu ondoren).

PD: Hiragana eta Katakanako taulak, Wikipediatik kopiatuta daude.

Ongi etorri Euskaldunontzako Japonierara!

Blog hau, euskaldunek japoniera ikasteko sortu dut. Honek ez du esan nahi nik japoniera dakidanik. Oraindik ez. Baina, gaur hasi ditut klaseak eta oso ikasle txarra izan naizenez beti, apunteak web orri batean gordetzea pentsatu dut eta jakinik euskarak eta japonierak gramatikoki antzekotasun batzuk dituztela, ideia ona dela iruditu zait.

Gainera, nire euskara pixka bat ustelduta dabilenez, trebezia bereskuratzeko era egokia iruditu zait.

Bloga gutxinaka gutxinaka eguneratuko dut post bakoitzean gauza gutxi batzuk azalduz eta euskararekin zerikusia izanez gero, parekotasunak erakutziz.

Saiatuko naiz post bakoitzean ‘tag’ak jartzen horrela etorkizunean norbaitek post bateko zerbaitekin zerikusia duten beste post guztiak ikusi nahian, hori egiteko aukera izan dezan.

Besterik gabe, ongi etorri Euskaldunontzako Japonierara!